Шу кунларда Жанубий Африка Республикасида футбол бўйича Жаҳон чемпионати бўлаётганидан бехабар одам борми орамизда? Антарктидада яшаётганлар бу саволга жавоб беришмаса ҳам бўлади. Қолганлар «хабардормиз» дейсизми? Бошқача бўлиши ҳам мумкин эмас. Хуллас, ушбу хабардорларнинг аксарияти Франция терма жамоаси Жаҳон чемпионатидаги сўнгги мағлубиятидан бир неча кун аввал ҳужумчи Николя Анелькадан «қуруқ» қолишига бироз қолганини ҳам билишадими? Албатта, Анелька сўнгги матчда ҳам айтарли ўйин кўрсатганича йўқ, лекин дунёнинг энг кучли терма жамоаларидан бирида мураббий билан ўйинчилар ўртасида жиддий келишмовчиликнинг бўлиши одамни ўйга солади. Ҳамма ўйга киришган бир пайтда биз жаҳон чемпионатлари тарихида аввал ҳам бундай ҳол бўлганми ёки йўқлигини излаб кўрдик ва ўнта шунга ўхшаш вазият ҳақида сўзлаб беришга қарор қилдик. Уларда ҳам турли спортдан йироқ сабаблар – фитна, допинг ва ахлоқсиз қилиқлари учун ўйинчилар ўз терма жамоаларидан четлатилган.

ФИФА-1974. Жоржо Киналья (Италия)

«Лацио» тарихидаги энг кучли форвардлардан бири – Лонг Жон лақабли йигит В сериясида ўйнайдиган ва «Скуадра адзурра» формасини кийган биринчи ўйинчи ҳисобланади. Фақат бўйдор форвард бу формада атиги 14 та ўйин ўтказди. 1974 йил Жаҳон чемпионатида Жоржо Рим жамоасининг ягона вакили эди ва Гаити терма жамоасига қарши ўйинда бир неча қулай вазиятдан фойдалана олмагани сабабли италиялик мухлислар (асосан, «Милан» ва «Ювентус» жамоаларининг тарафдорлари) унга ҳар хил нарсаларни отиб ташлашди. Италиянинг ўша пайтдаги бош мураббийи Ферруччо Валькарежи омадсиз ўйинчини алмаштиришга қарор қилди. Бунга Киналья ўзига хос жавоб қайтарди – алленаторега беадаб ишора кўрсатди, кийиниш хонасида эса ҳаммаёқни бузиб ташлади. Терма жамоа сафида Жоржо Киналья бошқа кўринмади, бундан ташқари Италиядан ҳам АҚШга кўчиб кетди.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: гуруҳдан чиқа олмади.

ФИФА-1978. Вилли Жонстон (Шотландия)

Гуруҳ босқичининг биринчи ўйинидан кейиноқ ҳимоячини стимуляторлар истеъмолида фош этишди. Вилли ҳамма айбни вирусли касалликни даволайдиган дорига юкламоқчи бўлди, лекин ҳеч ким бунга ишонмади. Ростини айтганда, бу йигит яна бир марта кулгили воқеада иштирок этган. Бир неча йилдан кейин Канаданинг «Ванкувер» жамоаси таркибида «Сан-Хосе»га қарши ўйнаётганида бурчак тўпини бажариши лозим бўлди. Шу пайт томошабинлардан бири унга стаканда пиво узатди. Ҳанда шундаки, Жонстон бундай таклифни рад этишни ўзига лозим топмади!

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: гуруҳдан чиқа олмади.

ФИФА-1982. Жан-Франсуа Ларио (Франция)

Ларио ҳам кучли плеймейкер, ҳам аёллар қалбини ром этувчи «казанова» эди. Жан-Франсуа аҳлоқ ва масъулият масалалари ҳақида кўп ҳам ўйланиб ўтирмаган кўринади. Чунки у ҳам яқинда Жон Терри билан содир бўлган воқеага дучор бўлди. Ларио Франция терма жамоаси билан Испания тренировка майдонларида ўйинларга тайёргарлик кўраётганида матбуотда унинг нақд Мишель Платинининг рафиқаси билан ишқий саргузаштлари ҳақида тафсилотлар босилди. Жамоадаги муҳитни бузмаслик мақсадида Ларио тез орада Ватанига жўнатилди. Афсуски, бу воқеадан кейин ўйинчидан омад юз ўгирди. Айтишларича, бунга УЕФАнинг бўлажак раҳбари ҳам ҳисса қўшган эмиш.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: яримфиналда Германия терма жамоасига мағлуб бўлди ва натижада тўртинчи ўринни эгаллади.

ФИФА-1994. Штефан Эффенберг (Германия)

Немис хавбеки ҳам ўз вақтида жамоадоши Томас Штрунц рафиқасини олиб кетиб қолган, лекин терма жамоадан четлаштирилишининг сабаби бунда эмас. АҚШда бундестим мураббийси Берти Фогтс кучли марказий хавбекни ҳар сафар ҳимоянинг ўнг томонига қўярди. Бу Штефанга кўп ҳам ёқмасди, бироқ умумий мақсад учун нималарга дош бермайсан, киши. Жанубий Кореяга қарши ўйинда унинг сабр косаси тошди, шекилли, Эффе немис фанларига қарата беадаб бармоқ кўрсатди. Штефан терма жамоада бошқа кўзга кўринмади, ўша пайтдан бошлаб футболчилар томонидан кўрсатиладиган ушбу жест Эффенберг номи билан аталадиган бўлди.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: чорак финалда Болгария терма жамоасига мағлуб бўлди.

ФИФА-1994. Ўн тўрт киши мактуби (Россия)

Греция терма жамоасига қарши номақбул ўйиндан кейин Вячеслав Колосков Россия ўйинчиларига қарата АҚШдаги Жаҳон чемпионатига боришга ҳамма ўйинчилар ҳам лойиқ эмас, дея таъкидлади. Аммо ҳомийлик шартномасини ҳамма бажаришга мажбур эмиш. Бунга жавобан футболчилар «Ўн тўрт киши мактуби» деб номланган хат ёзишди ва терма жамоадан П.Садиринни бўшатиш, ўрнига А.Бишовецни қўйишни талаб қилишди. Садирин ўз ўрнида қолди, диссидентларни эса (улар орасида Иванов, Добровольский, Коливанов, Кирьяков, Шалимов, Канчельскис, Кульков бор эди) жамоага олишмади.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: гуруҳдан чиқа олмади. Бироқ Олег Саленко турнирнинг тўпурари деб тан олинди.

ФИФА-1994. Диего Марадона (Аргентина)

Футбол ўйинининг «шаҳзода»си деб тан олинган Диего греклар дарвозасига ажойиб гол урганида унинг ваҳшиёна нигоҳини кўриб баъзилар чўчиб тушишган бўлса, ажабмас. Эртасига аниқ бўлишича, ҳаммасига эфедрин айбдор экан. Натижада Марадона 15 ойга дисквалификация қилинди ва шу тариқа терма жамоасидаги карьерасини тамомлади.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: кетма-кет икки марта мағлуб бўлиб, 1/8 финалдан нари ўтолмади.

ФИФА-1998. Энди Горам (Шотландия)

Чемпионат бошланишидан бироз аввал «Рейнжерс» жамоасининг асосий ва терма жамоанинг иккинчи рақамли дарвозабони Энди Горам таркибга киритилмади. У мукофот суммасидан норози бўлганди. У билан боғлиқ антиқа далиллар мавжуд: биринчидан, у крикет бўйича мусобақаларда Шотландия терма жамоаси учун уч марта қатнашган, иккинчидан, кўп ўтмай, шифохонага тушиб қолган ва у ерда шизофрениядан даволанган.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: гуруҳда сўнгги ўринни эгаллади.

ФИФА-2002. Рой Кин (Ирландия)

Рой терма жамоанинг мураббий Мик Маккарти билан жанжаллашганидан сўнг терма жамоа сафидан чиқарилди. У ўйинчилар яшаётган шарт-шароитлардан тубдан норозилик билдирганди. «Қандай майдонда машқ қилаётганимизни кўрсангиз эди. Майдон ҳам, шаҳардан шаҳарга кўчиш ҳам – ҳаммаси ёмон ташкил қилинганди. Мен юлдузлик касалига мубтало бўлмаганман, ўзимдан қандайдир примадоннани ҳам ясаётганим йўқ, лекин бунга чидаб туролмайман», - деди Кин. Мундиалдан кейин Рой жамоадош шерикларига қарата яна тош отди. Унинг фикрича, футболчилар фақат янги машина, уй ва қиммат кийим-кечак харид қилиш билан овора эмиш.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: 1/8 финалда пенальти бўйича испанларга мағлуб бўлди.

ФИФА-2002. Златко Захович (Словения)

Чемпионатдан аввал Словения терма жамоасига «афсонавий» дея тамға қўйишган эди. Лекин унинг икки асосий қаҳрамони – мураббий Сречко Катанец ва асосий юлдуз Златко Захович словенияликларнинг барча умидларини пучга чиқаришди. Златко ўзига шунчалик бино қўйиб юбордики, майдонда қанча вақт ўтказишга ҳақли эканини ўзи белгиламоқчи бўлди. Испанияга қарши ўйинда Заховичга омад кулмади ва мураббий уни 60 дақиқада алмаштирди. Натижада Златконинг жазаваси қўзиди. Ўйиндан кейин танглик қатнашчилари эркакларча суҳбатлашиб олишди ва Захович терма жамоани тарк этиши ҳақида келишишди.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: гуруҳда сўнгги ўринни эгаллади.

ФИФА-2006. Грегори Купе (Франция)

Турнирдан аввал французлар мураббийси Раймон Доменек жамоанинг асосий дарвозабони Фабьен Бартез бўлиши ҳақида қарор қилди ва бу қарорини дарвозабон Купега билдирди. «Вазият менинг фойдамга ҳал бўлмади. Энди терма жамоада қиладиган ишим йўқ», - дея тан олди журналистларга Купе, халталарини йиғиб, терма жамоа лагеридан чиқиб кетди. Лекин ярим соатлардан кейин Грегори бироз ховуридан тушди ва жамоа сафига қайтди. «У бошини йўқотаёзди. Ҳамма билан бундай бўлиши мумкин», - деб шарҳлади ҳолатни Доменек.

Мазкур ўйинчисиз терма жамоа: кумуш медалларга сазовор бўлди.

Жорий йилда эса Франция терма жамоасида футболчилар яна бошини йўқотиб қўйишган кўринади. Акс ҳолда бундай ўйинни яна нима билан изоҳлаш мумкин?!